Architekturą w demencję i chorobę Alzheimera

O czym należy pamiętać podczas projektowania domów i ośrodków opiekuńczych dla ludzi cierpiących na demencję czy chorobę Alzheimera? Architektura i wystrój wnętrz oczywiście nie zahamują postępującego obniżania się sprawności umysłowej pacjenta, ale – jeśli zostaną odpowiednio przemyślane – mogą złagodzić niektóre objawy wymienionych schorzeń, takie jak bezsenność czy poczucie zagubienia i samotności. A to już bardzo wiele.

Choroba Alzheimera jest jednym ze schorzeń powodujących demencję. Osłabianie się połączeń nerwowych w mózgu człowieka powoduje m.in. stopniową utratę pamięci czy umiejętności orientacji w przestrzeni. Demencja obniża zdolność zapamiętywania m.in. tego, skąd się właśnie przyszło, a także utrudnia zaplanowanie drogi do choćby najbliższego celu.

Irlandzka wystawa pt. „Losing Myself” – odbywająca się w ramach Biennale Architektury w Wenecji – jest podsumowaniem doświadczeń i przemyśleń architektów Níalla McLaughlina i Yeoryi Manolopoulou na temat architektury przeznaczonej dla osób cierpiących na demencję i chorobę Alzheimera, zebranych podczas projektowania takich budynków i składania wizyt mieszkającym w nich pacjentom, a także lektury publikacji na ten temat i rozmów z ich autorami.

Losing Myself floor credits TrendNomad

W centrum przestrzeni wystawowej znalazła się zwielokrotniona „maszyna do szkicowania”. Szesnaście projektorów zainstalowanych na przeskalowanych przyrządach kreślarskich wyświetla, kawałek po kawałku, pełny projekt dublińskiego ośrodka zaprojektowanego z myślą o osobach cierpiących na chorobę Alzheimera.

– Przemyślany projekt budynku pełniącego funkcję centrum pomocy dla osób cierpiących na chorobę Alzheimera prawdopodobnie nigdy nie zostanie dostrzeżony jako logiczna całość przez jego najważniejszych mieszkańców. Przebywający w nim pacjenci nie mogą odszukać w pamięci ani nie potrafią sobie wyobrazić niczego innego poza tym, co widzą w danej chwili. Nie potrafią zbudować w umyśle trwałego modelu ich otoczenia. Choroba rozdziera ich świat na strzępy – dowiadujemy się na wystawie.

https://vimeo.com/170440162

Dla architektów odwiedzających wystawę „Losing Myself” najciekawszą i najbardziej wartościową jej częścią jest zapisana na ścianie lista wniosków wyciągniętych przez Níalla McLaughlina i Yeoryię Manolopoulou podczas projektowania budynków przeznaczonych dla ludzi cierpiących na chorobę Alzheimera. Oto jej streszczenie.

 

Zrozum, czym jest demencja

Hellen Rochford-Brennen, przewodnicząca Irish Dementia Working Group i wiceprzewodnicząca European Working Group of People with Dementia, cierpi na demencję. Na własnej skórze często przekonuje się o tym, jak niewiele osób rozumie, na czym polega to schorzenie. Na przykład, gdy zamawia asystę na lotnisku, by pomogła jej odnaleźć drogę do bramki czy wyjścia, za każdym razem pracownicy portu lotniczego zjawiają się po nią z wózkiem inwalidzkim. – To moja głowa działa powoli, a nie nogi – mówi Hellen.

Demencja to ukryte schorzenie, którego nie widać z zewnątrz. Architekci projektujący domy, budynki użyteczności publicznej czy miasta powinni dokładnie rozumieć, na czym polegają zaburzenia funkcji poznawczych, z którymi na co dzień borykają się osoby cierpiące na demencję.

 

Bezpieczeństwo a samodzielność

Potrzeba zapewnienia pacjentom bezpieczeństwa w budynkach nie zawsze jest równoznaczna z podwyższeniem jakości ich życia. Zachowanie niektórych środków ostrożności może mieć fatalny wpływ na samopoczucie pacjentów.

Lesley Palmer kwestionuje rezygnowanie z balkonów w budynkach przeznaczonych dla osób starszych: „Boimy się, że ktoś może wypaść z balkonu, ale nie zastanawiamy się nad tym, jakie opłakane skutki może mieć ograniczenie pacjentowi dostępu do światła dziennego”.

Ograniczanie pacjentom możliwości kontaktu ze światem zewnętrznym czy samodzielnego podejmowania decyzji jest nieludzkim działaniem. O ile łatwo zdiagnozować złamanie ręki, o tyle trudno stwierdzić u kogoś urazy psychiczne wynikające ze stosowania zbyt surowych środków ostrożności.

 

Światło dzienne 

Nieprzespane, niespokojne noce, które są dużym obciążeniem dla pozostałych domowników, są głównym powodem, dla którego osoby cierpiące na demencję trafiają do całodobowych ośrodków opieki.

Zwiększenie poziomu nasłonecznienia w miejscu, w którym mieszka osoba dotknięta demencją, może przynieść większą poprawę jakości snu niż przyjmowane przez nią leki. Wpuszczanie do pokoju jak największej ilości światła dziennego, połączone z podawaniem pacjentowi melatoniny, pomagają uregulować jego dobowy tryb życia.

Budynki przeznaczone dla osób dotkniętych demencją czy chorobą Alzheimera muszą być projektowane tak, by zapewniały wysoki poziom nasłonecznienia w pomieszczeniach, ale by nie pojawiały się w nich drażniące odblaski czy cienie.

Jak każdy człowiek osoby dotknięte demencją potrzebują kontaktu ze światem zewnętrznym. Konieczne jest zapewnienie im dostępu do bezpiecznej przestrzeni na zewnątrz budynku, by mogły swobodnie wychodzić na świeże powietrze. Witamina D produkowana pod wpływem działania promieni słonecznych korzystnie wpływa na gęstość kości. Z kolei jej niedobór powoduje zwiększenie ryzyka wystąpienia depresji.

 

Usuń bariery wizualne i fizyczne

Typowym objawem demencji jest błąkanie się po korytarzach. Zamiast powstrzymywać pacjentów przed robieniem tego, należy zadbać, by otoczenie, po którym chodzą, było dla nich bezpieczne.

Nie projektuj łazienek na tyłach budynku. Ludzie dotknięci demencją mają problemy z orientacją w przestrzeni. Wejście do toalety powinno być widoczne z łóżka. Jeśli pacjent widzi to, dokąd chce pójść, odnajdzie drogę do tego miejsca.

Korytarze powinny być tak zaprojektowane, by nie pogłębiały u pacjenta poczucia zagubienia. Tam, gdzie to tylko możliwe, należy zmniejszyć liczbę drzwi. Z jednego pomieszczenia powinno być widać drugie. Im mniej fizycznych, zamkniętych barier pacjent spotka po drodze, tym będzie spokojniejszy.

 

Potrzeba kontaktu z innymi

Ludzie cierpiący na demencję często borykają się z poczuciem izolacji, co negatywnie wpływa na stan ich samopoczucia i zdrowia. Pomóc może im częsty kontakt np. z dziećmi w różnym wieku. Według prof. Sabiny Brennan, mającej olbrzymią wiedzę na temat demencji, domy opieki nad osobami cierpiącymi na to schorzenie powinny się znajdować w tych samych miejscach, w których udziela się pomocy dzieciom. Tego typu ośrodki działają już w Japonii i Holandii.

 

Cel

Doktor Atul Gawande – chirurg, naukowiec i autor książek – podkreśla, że starszym osobom należy dać coś, o co mogą dbać. Coś, co nada ich życiu sens. W domach i ośrodkach, w których mieszkają ludzie dotknięci demencją, musi się znaleźć miejsce, w którym pacjenci mogą się zająć czymś kreatywnym: śpiewaniem, malowaniem, tańcem, ogrodnictwem czy gotowaniem.

W ośrodkach należących do australijskiej organizacji charytatywnej Hammond Care pacjenci spędzają sporo czasu na gotowaniu. Jeśli personel ma wątpliwości co do higieny posiłku przygotowanego przez samych podopiecznych, podmienia go na jedzenie przygotowane w odpowiednich warunkach.

 

Osobiste drogowskazy

W otoczeniu osoby cierpiącej na demencję powinno się znajdować jak najwięcej przedmiotów nawiązujących do jej biografii. Niestety, w praktyce rzadko pozwala się jej wpływać na wystrój wnętrza, w którym mieszka.

Pozwalając pacjentom na wprowadzenie do ich otoczenia przedmiotów osobistych, poprawia się ich emocjonalne samopoczucie. Dzięki rozmieszczeniu rzeczy osobistych w kilku miejscach w budynku tworzy się swego rodzaju drogowskazy, wskazujące pacjentowi drogę i poprawiające jego orientację w przestrzeni.

 

Miasto jako wskazówka

Projektanci budynków użyteczności publicznej muszą projektować je tak, by – z myślą o osobach niepełnosprawnych – były one wolne od fizycznych barier dostępu. Z taką samą troską podczas projektowania budynków powinno się myśleć o osobach cierpiących na demencję.

Ważne jest to, by zarówno na ulicach, ja i wewnątrz budynków umieszczać bardzo czytelne oznaczenia. Budynki same w sobie mogą też odgrywać rolę punktów orientacyjnych w mieście.

 

Wykorzystanie technologii

Urządzenia elektroniczne mogą zapewnić ludziom dotkniętym demencją poczucie niezależności i bezpieczeństwa. Jednocześnie domowe czujniki ruchu, sensory wykrywające pobór energii elektrycznej czy urządzenia geolokalizacyjne noszone na ciele pacjentów pozwalają również spokojniej pracować opiekunom. W sytuacji alarmowej technologia może skrócić czas potrzebny na wezwanie pomocy i oczekiwania na jej udzielenie.

 

Prawdziwy dom

Najlepszym miejscem dla osoby cierpiącej na demencję jest jej dom. Lesley Palmer, ekspertka w zakresie projektowania z myślą o osobach dotkniętych demencją, podkreśla: „Pacjent powinien zostać w domu tak długo, jak to tylko możliwe. Przeniesienie go w inne miejsce powinno się odbyć dopiero wtedy, gdy jest to absolutnie konieczne”.

Przebywanie w domu wśród osób, które pacjent zna, zmniejsza ryzyko pojawienia się poczucia samotności i odosobnienia. Dom przynosi mu poczucie przynależności. Im mniej zmian zachodzi w otoczeniu pacjenta, tym dla niego lepiej.

Domowa pomoc może być rozszerzona o wizyty w dziennych domach opieki. Pacjent poznaje wtedy innych ludzi, a domowi opiekunowie mogą znaleźć chwilę na upragniony i niezbędny odpoczynek.

 

Ucz się od innych

Aby lepiej zrozumieć, czym jest demencja, rozmawiaj z ludźmi dotkniętymi tym schorzeniem, a także z ich rodzinami i opiekunami. Współpracuj z neurologami, antropologami, filozofami, projektantami mebli i grafikami.

 

Więcej informacji, w tym rysunki i zapisy rozmów o architekturze przeznaczonej dla osób dotkniętych demencją i chorobą Alzheimera, można znaleźć na stronie www.losingmyself.ie.

Fotografie: TrendNomad.com

Doceniasz pracę, którą włożyłem w przygotowanie podsumowania wystawy pt. „Losing Myself” odbywającej się w ramach Biennale Architektury w Wenecji? Może chcesz postawić mi za ten materiał symboliczną kawę? Gdziekolwiek jesteś, możesz mi przekazać dowolną kwotę ze swojego konta PayPal lub karty kredytowej. 

Wszystkie zebrane darowizny przeznaczam na finansowanie wyjazdów na targi, festiwale i konferencje o dizajnie i nowych technologiach – to na nich odkrywam tematy opisywane na blogu. Aby dokonać bezpiecznej transakcji, wystarczy kliknąć znajdujący się niżej przycisk. Dziękuję za wsparcie, odwdzięczę się kolejnymi materiałami, których nie znajdziesz w innych mediach.

Polecane artykuły